Zeven jaar nadat Kassym-Jomart Tokayev het presidentschap van Kazachstan op zich nam, biedt een opvallende reeks economische en sociale indicatoren een statistisch portret van een land dat economisch aanzienlijk groter is geworden, grotere financiële reserves heeft opgebouwd en zwaar heeft geïnvesteerd in industrie, scholen en een nieuwe generatie Kazachse burgers.
Toen Kassym-Jomart Tokayev op 20 maart 2019 de presidentiële eed aflegde, ging Kazachstan een nieuw politiek tijdperk in na bijna drie decennia onder zijn eerste president, Nursultan Nazarbayev. Tokajev won vervolgens de presidentsverkiezingen in juni 2019 en werd in november 2022 herkozen. (Akorda.kz)
Zeven jaar later is een manier om te onderzoeken wat er met de grootste economie van Centraal-Azië is gebeurd niet door middel van toespraken of politieke slogans, maar door middel van cijfers.
En die cijfers vertellen een verhaal van ingrijpende veranderingen.
Volgens cijfers die zijn samengesteld om de periode van zeven jaar te markeren, is het jaarlijkse bruto binnenlands product van Kazachstan gestegen van $ 181,7 miljard naar ongeveer $ 305,9 miljard, terwijl het bbp per hoofd van de bevolking is gestegen van ongeveer $ 9.800 naar $ 15.000.
Dat laatste BBP-cijfer komt onafhankelijk tot uiting in de officiële statistieken van Kazachstan. Het Bureau voor Nationale Statistiek schat het bbp voor 2025 op $ 305,956 miljard, berekend tegen de gemiddelde wisselkoers van de Nationale Bank, met een bbp per hoofd van de bevolking van $ 15.005,4. De reële economische groei in de loop van het jaar werd op 6,5% geraamd. (Nationaal Bureau voor de Statistiek van Kazachstan)
Voor een land met de omvang, de geografische ligging en de afhankelijkheid van grondstoffen van Kazachstan is de samenstelling van die groei even belangrijk als de omvang ervan.
De industrie klimt op de economische agenda
Een van de meer veelzeggende cijfers betreft de industrie.
Volgens de zevenjarige briefing zal de industriële productie in 2025 ongeveer 30,6 biljoen KZT bedragen, vergeleken met 11,5 biljoen KZT op het eerdere tijdstip dat in het document wordt genoemd.
De officiële statistieken voor 2025 vermelden eveneens een industriële productie van ongeveer 30,7 biljoen KZT, wat bijna de helft van de totale industriële productie van Kazachstan uitmaakt. De industriële productie groeide in het jaar met 7,1%, aldus het statistiekbureau van het land. (Nationaal Bureau voor de Statistiek van Kazachstan)
Dat is belangrijk, omdat diversificatie al lange tijd een van de belangrijkste economische uitdagingen van Kazachstan is.
Olie, gas en minerale grondstoffen blijven enorm belangrijk, maar opeenvolgende regeringen hebben getracht een bredere productieve economie op te bouwen die in staat is om werkgelegenheid en export te genereren buiten de winningsindustrieën.
De meest recente cijfers suggereren dat de industrie op zichzelf steeds belangrijker wordt.
Ook de investeringen zijn sterk gestegen. Uit de briefing blijkt dat de investeringen in vaste activa in de loop van de periode zijn gestegen van KZT 12,6 biljoen naar KZT 22,7 biljoen.
Ondertussen worden in het document 540 industriële projecten die tussen 2023 en 2025 zijn uitgevoerd, gecrediteerd voor het creëren van meer dan 50.000 banen, wat een totale projectwaarde van ongeveer KZT 1,076 biljoen vertegenwoordigt.
Die cijfers laten op zich niet zien hoe gelijkmatig de voordelen over de regio’s of huishoudens van Kazachstan zijn verdeeld. Ook kan niet elke verandering in een nationale economie zomaar aan een president worden toegeschreven: grondstoffenprijzen, wisselkoersen, internationale investeringen, wereldwijde groei en de verstoring door de COVID-19-pandemie hebben allemaal invloed gehad op het economische traject van Kazachstan sinds 2019.
Maar ze illustreren wel de omvang van de economische activiteit die in die periode heeft plaatsgevonden.
Een veel groter financieel buffer
Misschien minder zichtbaar voor de gewone consument, maar belangrijk voor de veerkracht van Kazachstan, is de ontwikkeling van de externe financiële positie van het land geweest.
Uit de vergelijking over zeven jaar blijkt dat de nettoschuld aan het buitenland is gedaald van ongeveer $ 51,0 miljard in het eerste kwartaal van 2019 tot $ 35,1 miljard in het eerste kwartaal van 2026.
In dezelfde vergelijking van het eerste kwartaal met het eerste kwartaal zijn de bruto internationale reserves gestegen van ongeveer $ 27,0 miljard naar $ 66,8 miljard, terwijl de monetaire-goudcomponent van de reserves is gestegen van ongeveer $ 15,0 miljard naar $ 51,8 miljard.
Dit zijn misschien wel de minst dramatische statistieken op politiek vlak, maar wel de meest ingrijpende op economisch vlak.
Buitenlandse reserves bieden overheden en centrale banken bescherming tegen externe schokken en valutadruk — een bijzonder relevante overweging voor een open economie die zich tussen Rusland en China bevindt en nauw verbonden is met de internationale energie- en grondstoffenmarkten.
Van nationaal vermogen tot kinderaccounts
De meest ongebruikelijke beleidsontwikkeling van deze periode is er misschien wel een waarvan de volledige gevolgen pas over vele jaren duidelijk zullen worden.
Het programma van het Nationaal Fonds voor Kinderen van Kazachstan ging op 1 januari 2024 van start.
In het kader van de regeling wordt 50% van de jaarlijkse beleggingsinkomsten van het Nationaal Fonds gelijkelijk verdeeld onder de Kazachse burgers jonger dan 18 jaar, waarbij de opgebouwde middelen beschikbaar komen wanneer zij volwassen worden, onder meer voor onderwijs en huisvesting. (Regering van Kazachstan)
Eind 2025 omvatte het programma 6.918.656 kinderen, die elk een extra jaarlijkse toewijzing van $ 130,71 ontvingen. (Regering van Kazachstan)
In 2026 gaven officiële overheidsrapporten aan dat ongeveer 6,91 miljoen kinderen deelnamen en dat er in de eerste drie jaar van het programma ongeveer $ 2,3 miljard was uitgekeerd. (Overheid van Kazachstan)
De bedragen die een individueel kind bezit, blijven relatief bescheiden, maar het principe is opmerkelijk: een deel van het beleggingsrendement van het staatsvermogen van Kazachstan wordt omgezet in een individueel financieel vermogen voor bijna een hele generatie.
Het creëert een directe band tussen de opgebouwde nationale rijkdom van het land en zijn jongere burgers — een experiment dat in toenemende mate zal worden beoordeeld op de manier waarop die middelen uiteindelijk worden gebruikt voor onderwijs en huisvesting.
De campagne voor de bouw van scholen
De onderwijsinfrastructuur is een andere zichtbare maatstaf voor overheidsinvesteringen.
In de briefing staat dat er sinds 2019 meer dan 1.300 scholen zijn gebouwd.
Recente officiële cijfers van het Ministerie van Onderwijs gebruiken enigszins afwijkende tijdsperioden: overheidsgegevens die in 2026 zijn gepubliceerd, geven aan dat er in de voorgaande vijf jaar 1.120 scholen zijn gebouwd, terwijl een ander overheidsverslag melding maakt van meer dan 1.200 nieuwe scholen sinds 2019, die plaats bieden aan meer dan een miljoen leerlingen. (Overheid van Kazachstan)
De bredere trend is niettemin duidelijk.
Kazachstan kampt met de gevolgen van een jonge en groeiende bevolking en een aanzienlijke interne migratie naar de grootste steden. Alleen al in 2025 werden 162 scholen met bijna 236.000 leerlingenplaatsen opgeleverd; in de afgelopen drie jaar werden 584 scholen met 746.000 plaatsen in gebruik genomen. (Regering van Kazachstan)
De regering voert tegelijkertijd een programma uit om honderden bestaande scholen te renoveren.
Teruggevorderd geld teruggegeven aan openbare projecten
Een ander cijfer in de evaluatie over zeven jaar heeft een andere politieke betekenis.
Het registreert 434 sociale en infrastructurele projecten die zijn gefinancierd met teruggevorderde vermogensbestanddelen.
Kazachstan heeft de terugvordering van vermogensbestanddelen waarvan wordt aangenomen dat ze op onrechtmatige wijze uit het land zijn weggehaald of met ongepaste middelen zijn vergaard, op zijn bredere bestuurlijke agenda geplaatst.
Het belang van het programma zal uiteindelijk niet alleen afhangen van het bedrag aan geld dat wordt teruggevorderd, maar ook van de vraag of burgers kunnen zien dat teruggevorderde vermogensbestanddelen op transparante wijze worden omgezet in scholen, ziekenhuizen, nutsbedrijven en andere openbare infrastructuur.
Daardoor kan het aantal voltooide projecten politiek gezien mogelijk even belangrijk zijn als de in het nieuws genoemde geldbedragen.
Zeven turbulente jaren
Statistieken maken de geschiedenis onvermijdelijk vlak.
De periode die in 2019 begon, omvatte een wereldwijde pandemie, de onrust in Kazachstan in januari 2022, de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland en de daaruit voortvloeiende verstoring van regionale handelsroutes, inflatoire druk en ingrijpende geopolitieke veranderingen in heel Eurazië.
Het viel ook samen met belangrijke constitutionele en institutionele hervormingen.
Tokajev heeft het programma gekenmerkt als de opbouw van een “Rechtvaardig Kazachstan”. De grondwettelijke wijzigingen omvatten de invoering van een enkele presidentiële ambtstermijn van zeven jaar, terwijl de autoriteiten wijzigingen hebben doorgevoerd in de politieke en economische instellingen van het land. (Akorda.kz)
Het debat over de diepgang, het tempo en de gevolgen van die politieke hervormingen zal worden voortgezet.
De economische cijfers geven antwoord op een beperktere vraag.
Ze laten zien dat het Kazachstan van 2026 economisch groter is dan het Kazachstan dat Tokayev in 2019 erfde; de industrie is gegroeid, de investeringen zijn toegenomen, de internationale reserves zijn aanzienlijk hoger in de gepresenteerde vergelijking en miljarden dollars aan staatsvermogen worden nu gedeeld via een programma dat bijna zeven miljoen kinderen omvat.
De cijfers kunnen niet vaststellen hoeveel van die verandering rechtstreeks het gevolg was van het beleid van de president, noch kunnen nationale aggregaten op zichzelf de levensstandaard, de ongelijkheid of de tevredenheid van de bevolking meten.
Maar zeven jaar na het begin van het presidentschap van Tokayev bieden ze iets nuttigs: een meetbare momentopname van hoe ver Kazachstan is gekomen — en een referentiepunt waaraan de volgende fase van de ontwikkeling van het land kan worden getoetst.
